Borisav Stanković

(31. mart 1876. - 22. oktobar 1927.)







Borisav Bora Stanković (Vranje, 31. mart 1876. — Beograd, 22. oktobar 1927) je bio pripovedač, romansijer, dramatičar i jedan od najznačajnijih pisaca srpskog realizma. Rođen je u Vranju i vrlo rano je ostao bez roditelja, pa ga je odgajila majka njegovog oca, baba Zlata. Završio je Pravni fakultet u Beogradu 1902. godine.

Svoju najpoznatiju dramu "Koštana" objavljuje 1902. godine, gde prvi put u književnom delu koristi vranjski izgovor, što izaziva velike kritike.







Svoj najpoznatiji roman "Nečista krv" objavljuje 1910. godine, dobijajući pozitivne kritike. Za vreme Prvog svetskog rata biva zarobljen i transportovan u logor Derventa. Posle rata radi u Ministarstvu prosveteKraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Umire 1927. godine u Beogradu.




Poštanska marka s likom Borisava Stankovića, deo serije maraka pod imenom „Velikani srpske književnosti“ koju je izdala Srbijamarka, PTT Srbija, 2010. godine




Biografija

Rođen je 31. marta 1876. godine u Vranju od oca Stojana, koji je bio po zanimanju obućar, i majke Vaske, ćerke bogatog vranjanskog trgovca Riste Grka. Imao je mlađeg brata Timotija koji je umro u drugoj godini. Otac mu umire 1881. godine, a majka 1883., tako da se od tada o njemu starala Zlata, njegova baba po ocu. Baba Zlata je poticala iz stare ugledne, ali osiromašene vranjanske porodice i često mu je pričala o „starom“ Vranju.

U Vranju je završio osnovnu školu i sedam razreda gimnazije (koja danas nosi njegovo ime). Osmi razred je završio u Nišu gde je i maturirao Baba Zlata umire 8. februara 1896., iste godine kada on upisuje Ekonomski odsek Pravnog fakulteta u Beogradu. Zbog nedostatka novca prodaje kuću lokalnom svešteniku.




Rodna kuća Bore Stankovića, Vranje




Godine 1900. izdaje, u časopisu Zvezda treći čin dela “Koštana”, koje je po njegovim rečima pozorišna igra u četiri čina. Cela drama štampana je u Srpskom književnom glasniku 1902. godine, iako je Stanković više puta prepravljao sve do konačne verzije 1904. Iste godine završava Pravni fakultet u Beogradu i ženi se Beograđankom Angelinom Milutinović. Sa njom je imao 3 kćeri. U periodu 1903-1904 provodi nekoliko meseci u Parizu, a posle povratka radi kao carinik i poreznik.




Mitke iz Kostane - Monolog i Muzika




Objavljuje roman “Nečista krv” 1910. godine, koji je odmah proglašen za remek delo srpske književnosti. Godine 1915. ostavlja porodicu u Kraljevu i kao poslanik Ministarstva vera se povlači pred neprijateljem u Niš, sa moštima Stefana Prvovenčanog. U Podgorici ga Austrougari zarobljavaju i interniraju u Derventu. Jula 1916. godine uz pomoć prijatelja biva pušten kući u Beograd. Tamo piše kulturnu rubriku u Beogradskim novinama kako bi prehranio porodicu.

1920. godine postaje činovnik Ministarstva prosvete u Umetničkom odeljenju. U aprilu 1924. slavi tridesetogodišnjicu književnog stvaralaštva i njegova drama Koštana se opet štampa i igra

22. oktobra 1927. godine umire u Beogradu. Sahranjen je na Novom groblju.




Spomenik Borisavu Stankoviću u Vranju




Književno delo

Njegovo celokupno književno delo je vezano za Vranje, iako je u Vranje retko odlazio i nema podataka da je ikada bio u okolnim selima; čak nije poznavao geografski položaj materijalnih mesta. U jednom predavanju je priznao da je svoje likove oblikovao prema pričama koje je slušao i spajao elemente više ličnosti kako bi njegovi likovi delovali punije. Njegovo stvaralaštvo uglavnom se svrstava u realizam, ali ima osobine koje naginju ka naturalizmu. Novija kritika svrstava ga u začetnike moderne srpske književnosti.

Uveo je vranjanski govor u književnost, zbog čega je bio stalno kritikovan od strane mnogih savremenika školovanih na zapadu. Oni su kritikovali njegov jezik i stil pisanja, govoreći da su njegova dela „nepismena i orijentalna.“




[IMG] [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] c1coQ0t8TENWVUrAJhAvw[/IMG]



Javljajući se u vreme kada se mlađa generacija sve intenzivnije orijentiše prema zapadnjačkim uzorima, ostaje privržen realističkim tradicijama; dela su mu prožeta osećanjem naklonosti prema patrijarhalnom svetu stare Srbije. Opisujući tragične ličnosti, junake koji propadaju kao „poetične žrtve ljubavi“, dao je upečatljivu sliku zavičajnog Vranja, raslojavanje i degeneraciju starih trgovačkih porodica, prodiranje seoskog elementa u grad. Bio je slikar strasnih sukoba i nostalgije za mladošću. Proza mu je nadahnuta osećajem fatalizma i istočnjačke čulnosti. Pored pripovedaka i romana okušao se i kaodramski pisac. Beogradske prilike za vreme Prvog svetskog rata opisao je u memoarskom delu “Pod okupacijom”

Nijedan njegov rukopis nije sačuvan.




Tu je ispijao svoje mnoge čokanje rakije, često natmureni, mrzovoljni naš veliki romansijer Bora Stanković.




Zaostavština

Rad Borisava Stankovića je imao veliki uticaj na kulturu i na formiranje identite Vranjanaca. Mnoge institucije u gradu nose njegovo ime (npr. gimnazija, Gradska biblioteka i profesionalno pozorište), kao i jedna ulica. Njegova kuća (izgrađena 1855. godine) je pretvorena u muzej posvećen njegovom životu i stvaralaštvu. Nekadašnja fabrika obuće „Koštana“ u Vranju je nosila naziv lika iz njegove istoimene drame.




Bibliografija

Knjige


Majka na grobu svoga jedinca, prvi objavljeni rad, pesma. „Golub“, 1. XI 1894.
Iz starog jevanđelja, Beograd, 1899.
Koštana, „Komad iz vranjskog života u četiri čina s pevanjem“, Beograd, 1902.
Božji ljudi, Novi Sad, 1902.
Stari dani, Beograd, 1902.
Koštana, Dramske priče, Sremski Karlovci, 1905.
Pokojnikova žena, Beograd, 1907.
Nečista krv, Beograd, 1910.
Njegova Belka, Beograd, 1921.
Drame. (Koštana. — Tašana. — Jovča. — Dramatizacija Nečiste krvi), Beograd, 1928.
Pod okupacijom, Beograd, 1929.
Sabrana dela, I—II, Beograd, „Prosveta“, 1956.







Pripovetke


Baba Stana (1907)
Bekče (1901)
Biljarica (1902)
Copa (1902)
Č'a Mihailo (1902)
Đurđevdan (1898)
Jovan (1902)
Jovča (1901)
Jovo-to (1909)
Ludi Stevan (1902)
Ljuba i Naza (1902)
Mace (1902)
Manasije (1902)
Marko (1902)
Menko (1902)
Mitka (1902)
Moj zemljak (1909)
Naš Božić (1900)
Nuška (1899)
Njegova Belka (1920)
Oni (1901)
Paraputa (1902)
Pokojnikova žena (1902)
Rista krijumčar (1905)
Stanko „Čisto brašno“ (1902)
Stanoja (1898)
Stari dani (1900)
Stari Vasilije (1906)
Stevan Čuklja (1906)
Taja (1901)
Tetka Zlata (1909)
U noći (1899)
Uvela ruža (iz dnevnika) (1899)
U vinogradima (1899)
Zadušnica (1902)







Nagrada Borisav Stanković

Nagrada "Borisav Stanković" jedna je od najuglednijih književnih nagrada u nas, pored Ninove i Andrićeve. Integralni je deo "Borine nedelje", jedne od najznačajnijih književnih manifestacija u zemlji, koja u duhovnom smislu predstavlja ličnu kartu Vranja. Tradicionalno se održava od 23. do 29 marta. Nagradu je ustanovila i dodeljuje Književna zajednica „Borisav Stanković“, organizator ove manifestacije.Dodeljuje se za najbolju knjigu proze objavljenu na srpskom jeziku u protekloj kalendarskoj godini a uručuje na završnoj svečanosti, poslednjeg dana trajanja manifestacije.

Nagrada je 2011. dodeljena 20. put. Dosadašnji dobitnici su:




Dodelom nagrade „Borisav Stanković“ ovogodišnjem laureatu Nikoli Maloviću u Vranju je završena 49. književna manifestacija „Borina nedelja“.




1992. Milorad Pavić: Unutrašnja Strana Vetra (1991)
1993. Miroslav Josić Višnjić: Pristup U Kap I Seme (1992)
1994. Dragoslav Mihailović: Lov Na Stenice (1993)
1995. Svetlana Velmar Janković: Vračar (1994)
1996. Danilo Nikolić: Kraljica Zabave (1995)
1997. Milica Mićić Dimovska: Poslednji Zanosi Mss (1996)
1998. Jovan Radulović: Prošao Život (1997)
1999. Slobodan Džunić, posthumno: Vetrovi Stare Planine (1998)
2000. Radovan Beli Marković: Male Priče (1999)
2001. Antonije Isaković: Nestajanje (2000)
2002. Pavle Ugrinov: Besudni Dani (2001)
2003. Goran Petrović: Bližnji (2002)
2004. Momo Kapor: Konte (2003)
2005. Milovan Danojlić za roman „Zečiji tragovi“.
2006. Dobrilo Nenadić za roman „Mrzovolja kneza Bizmarka“. (2005)
2007. Mladen Markov za roman „Teskoba“.
2008. Miroslav Toholj za „Venčanje u vozu“.
2009. Radoslav Petković za roman „Savršeno sećanje na smrt“.
2010. Žarko Komanin za roman „Ljetopis vječnosti“.
2011. Vladan Matijević za roman „Vrlo malo svetlosti“.
2012. Voja Čolanović za roman „Oda manjem zlu“





2011. godine kulminirao je sukob između Književne zajednice „Borisav Stanković“ i gradske vlasti Vranja, te je Grad Vranje organizovao paralelno manifestaciju i dodelio alternativnu istoimenu nagradu Veselinu Markoviću za roman „Mi različiti“.





VASILIJA RADOJČIĆ-BEŠE NEKAD MITKE I KOŠTANA
Romani
Romani





Izvor: wikipedija; novosti.rs; haoss.org; rts.rs; riznicasrpska.net; youtube; krstarica.com; laguna.rs; kupidon